Aluminium z daleka wygląda lekko. Profil ma kilka centymetrów, konstrukcja sprawia wrażenie delikatnej i trudno na oko ocenić, ile taki dach naprawdę udźwignie. Wątpliwość, co się z zadaszeniem stanie w styczniu, jest więc jak najbardziej na miejscu. Odpowiedź brzmi: wytrzyma. Ale samo „wytrzyma" nikogo nie przekonuje, bo deklaracja bez pokrycia w liczbach niczego nie załatwia. Więc pokazuję konkrety.
Krótka odpowiedź
Konstrukcje, które montujemy, przenoszą od 120 do 170 kg na metr kwadratowy, zależnie od modelu i rozpiętości. Dla porównania, w naszej strefie śniegowej charakterystyczne obciążenie śniegiem gruntu to około 90 kg/m². Czyli pergola ma zapas nad tym, co norma przewiduje dla tego regionu, a przy modelach lamelowych ten zapas jest naprawdę spory. Przez wszystkie lata montaży żaden klient nie zgłosił mi, żeby zimą coś się z konstrukcją stało. Ani ugięcia, ani pękniętego mocowania, ani że „coś dziwnie trzeszczy".
Ile waży śnieg?
Zanim przejdę do naszych profili, warto wiedzieć, z czym się mierzymy. Bo „metr śniegu" to bardzo mylące określenie. Polska jest podzielona na pięć stref śniegowych. Strefa I to głównie zachód kraju, strefa II obejmuje największą część Polski razem z Katowicami, Łodzią, Poznaniem i Warszawą, strefa III to wschód i północny wschód, strefa IV części Warmii i Podlasia, a strefa V tereny górskie w okolicach Zakopanego. Śląsk, czyli teren, na którym pracujemy najczęściej, leży w strefie II. Charakterystyczne obciążenie śniegiem gruntu wynosi tam 0,9 kN/m², czyli mniej więcej 90 kg na metr kwadratowy. Druga rzecz to ciężar samego śniegu, bo śnieg śniegowi nierówny. Załącznik do normy podaje wartości orientacyjne: świeży śnieg to około 1 kN/m³, osiadły (kilka godzin lub dni po opadzie) około 2 kN/m³, stary leżący tygodniami 2,5–3,5 kN/m³, a mokry nawet 4 kN/m³. Przekładając na kilogramy, metr sześcienny świeżego puchu to ok. 100 kg, a tego samego objętościowo mokrego, zbitego śniegu - nawet 400 kg. Czterokrotna różnica przy identycznej warstwie na dachu. I dlatego ludzie się mylą, patrząc na wysokość zaspy. Pół metra puchu to zupełnie inna historia niż pół metra breji po odwilży.
Co to znaczy przy naszych obciążeniach?
Weźmy górną wartość, czyli 170 kg/m², którą osiągają nasze pergole lamelowe. Ile śniegu musiałoby zalec, żeby w ogóle dojść do granicy?
| Rodzaj śniegu | Przybliżony ciężar | Warstwa przy 170 kg/m² |
|---|---|---|
| świeży, puszysty | ~100 kg/m³ | ok. 170 cm |
| osiadły, po kilku dniach | ~200 kg/m³ | ok. 85 cm |
| stary, zleżały | ~300 kg/m³ | ok. 55 cm |
| mokry, zbity | ~400 kg/m³ | ok. 42 cm |
Metr siedemdziesiąt świeżego śniegu na tarasie. Kiedy ostatnio widzieliście coś takieg? Można to policzyć jeszcze inaczej, bardziej obrazowo. Popularny klasyk, czyli pergola lamelowa 4 × 4 m, to 16 m² powierzchni. Przy 170 kg/m² daje to niecałe 3 tony. Czyli teoretycznie można by na tej konstrukcji zaparkować samochód osobowy i nic by się nie stało. Nie zachęcam do prób, ale skala jest chyba jasna. Jeszcze jedno porównanie, które lubię przywoływać, bo dobrze ustawia perspektywę. Hale przemysłowe i magazynowe projektuje się zwykle na obciążenia w okolicach 100 kg/m², a bywa że poniżej. Nasza pergola ma tego więcej. Konstrukcja ogrodowa, przy której klient się waha, czy przetrwa zimę, przenosi większe obciążenie niż niejedna hala.
Od czego zależy, ile pergola udźwignie?
Deklarowana nośność nie jest cechą marki ani materiału. Ta sama pergola przy rozpiętości trzech metrów i przy siedmiu to dwie różne konstrukcje, więc liczba 170 kg/m² ma sens tylko wtedy, gdy wiadomo, jak została osiągnięta. Poniżej trzy rzeczy, które o tym decydują, i to właśnie one odpowiadają za zachowanie dachu pod śniegiem.
Rozpiętość, czyli największe wyzwanie dla belki
Im dalej od siebie stoją słupy, tym większe obciążenie zbiera belka główna i tym mocniej pracuje na zginanie. To dlatego wiele konstrukcji przy szerokościach powyżej pięciu metrów albo traci nośność, albo wymaga dostawienia słupa pośrodku. U nas rozwiązuje to układ z podwójną belką. Standardowa belka górna dostaje przy dużych rozpiętościach drugą belkę dolną, a powstały w ten sposób przekrój przenosi nieporównywalnie więcej niż pojedynczy profil. Efekt jest taki, że 7 metrów rozpiętości pracuje na dwóch nogach i przy pełnym obciążeniu śniegiem nadal mieści się w deklarowanych wartościach. Bez podpory w środku tarasu.
Wysięg od ściany powyżej 4 metrów
W pergoli przyściennej dach opiera się z jednej strony o budynek, więc kluczowa jest praca belek dachowych na całej długości wysięgu. Przy krótkich zadaszeniach nie ma o czym mówić. Przy czterech metrach i więcej samo aluminium już nie wystarcza, bo pod ciężarem mokrego śniegu belka zaczęłaby się wyraźnie uginać. Dlatego powyżej 4 m w każdą belkę wchodzi wzmocnienie stalowe, dobierane do wysięgu:
- Jedna płaska listwa stalowa - 3 mm grubości, 7 cm wysokości, wsuwana w profil.
- Dwie takie listwy - przy większych wysięgach, różnica w sztywności jest odczuwalna od razu.
- Zamknięty profil stalowy - przy pełnym wysięgu do 6 m. W każdej belce siedzi wtedy w praktyce druga belka.
Przekrój profilu i klasa stopu
Grubość dobieramy do rozpiętości - bazowo pracujemy na profilu 34 mm, a przy większych wymiarach wchodzi opisany wyżej układ podwójny. Sam wymiar to jednak nie wszystko, bo aluminium aluminium nierówne. Można kupić profil, który wygląda identycznie i kosztuje połowę, tylko jest zrobiony ze stopu o zauważalnie niższej granicy plastyczności. Przy obciążeniu śniegiem różnica wychodzi w konkretny sposób: tańszy stop pod dużym ciężarem odkształca się trwale. Śnieg zejdzie, a ugięcie zostanie i konstrukcja już nigdy nie wróci do pierwotnego kształtu. Pracujemy na stopach wyższej klasy właśnie po to, żeby po ciężkiej zimie dach wyglądał tak samo jak w dniu montażu.
Pergola lamelowa zimą: otwarta czy zamknięta?
Tu mam zdanie odmienne od większości branży i mówię to klientom otwarcie. Powszechnie się powtarza, że pergolę lamelową na zimę trzeba zostawić otwartą, żeby śnieg przelatywał między lamelami i się nie gromadził. To jest zalecenie sensowne, ale przy konstrukcjach, które nie mają zapasu wytrzymałości. Ja mówię odwrotnie: naszą pergolę lamelową warto zimą zamknąć. Przy 170 kg/m² lamele spokojnie przeniosą to, co spadnie, a zamknięty dach chroni taras, meble i całą przestrzeń pod spodem przed śniegiem, wodą i brudem. Zamiast po zimie zastawać taras w błocie, ma się go gotowego do umycia i użytkowania.
Kiedy jednak warto wziąć się za odśnieżanie
Nie będę udawał, że istnieje konstrukcja odporna na wszystko, bo to byłoby nieuczciwe. Wszystko ma swoją granicę i zdrowy rozsądek się przydaje. Scenariusz, na który faktycznie warto zwrócić uwagę, to nie jeden duży opad, tylko cykl. Pada śnieg, robi się cieplej, warstwa lekko odpuszcza, potem znowu mróz i robi się skorupa lodowa. Na to napada kolejna warstwa, znowu odwilż, znowu mróz. I tak kilka razy. Lód waży około 900 kg na metr sześcienny, więc taki naprzemienny cykl potrafi zbudować obciążenie zupełnie innego rzędu niż normalny opad. W takiej sytuacji, przy naprawdę anomalnej zimie, po prostu zrzuciłbym część tego z dachu. Nie dlatego, że konstrukcja jest na granicy, tylko dlatego, że to zajmuje dziesięć minut i po prostu nie ma sensu tego sprawdzać. Miękka szczotka na kiju, bez łopat, bez skrobania, bez wchodzenia na konstrukcję. Poza tym jednym przypadkiem zima to nie jest temat, którym trzeba się przejmować.
Najczęstsze pytania
Czy pergolę aluminiową trzeba demontować na zimę?
Nie. Konstrukcja jest projektowana na całoroczną pracę na zewnątrz, z obciążeniem śniegiem włącznie. Demontaż zimowy dotyczy raczej lekkich zadaszeń tekstylnych i markiz.
Ile śniegu wytrzyma pergola lamelowa?
Przy obciążeniu 170 kg/m² to około 170 cm śniegu świeżego, 85 cm osiadłego albo 42 cm mokrego, zbitego. W polskich warunkach nizinnych takie wartości praktycznie nie występują.
Co ze śniegiem przy zadaszeniu ze szkła albo poliwęglanu?
Nośność bierze na siebie konstrukcja aluminiowa i to ona jest tu kluczowa. Wypełnienie dobiera się do rozstawu krokwi, więc przy prawidłowo zaprojektowanym dachu problem nie występuje.
Czy śnieg może uszkodzić lamele?
Przy naszych konstrukcjach nie. Lamele są elementem nośnym, a nie osłoną, dlatego mogą zimą pracować w pozycji zamkniętej.
Podsumowując
Pergola aluminiowa dobrze zaprojektowana i dobrze wykonana to nie jest sezonowy gadżet, tylko konstrukcja o parametrach, których nie powstydziłaby się hala. Cała różnica leży w tym, czego nie widać z tarasu: w klasie stopu, w doborze profilu do rozpiętości, w podwójnej belce przy 7 metrach i w stalowych wzmocnieniach przy wysięgu powyżej 4 metrów. Jeśli zastanawiacie się nad zadaszeniem i chcecie wiedzieć, jakie konkretnie parametry wyjdą przy waszych wymiarach - napiszcie albo zadzwońcie. Policzę to na konkretnych liczbach dla waszego tarasu, a nie na ogólnikach.
